Malthus revisited?

22.05.2015
Door: M. Hofkes & H. Verbruggen

Thomas Malthus zag het somber in toen hij, na diep nadenken, in 1798 zijn wet van de afnemende meeropbrengsten formuleerde. Die wet zou de mensheid in de afgrond storten. Als studenten werd ons wat smalend voorgehouden dat de vooruitzichten van deze zwartkijker door de geschiedenis gelogenstraft waren. De Malthusiaanse catastrofe van hongersnood op grote schaal, om de overbevolking te corrigeren, had zich niet voorgedaan. En om dit te voorkomen was geen Malthusiaanse matiging nodig geweest. Malthus had zich volledig verkeken op de dynamiek van vrije markten en de resulterende technologische ontwikkeling, met name in de landbouw.

Inmiddels zijn de Malthusiaanse zorgen weer volop terug. Een fossiele brandstoffen slurpende wereldbevolking van ruim 7 miljard mensen leidt wel degelijk tot uitputting en aantasting van ons natuurlijk kapitaal en zal onze materiële welvaart beperken. Kan de door Malthus onvoorziene verdwijntruc wellicht herhaald worden? Kunnen wij onze hoop weer vestigen op de dynamiek van vrije markten en op technologische ontwikkeling? De protagonisten van de Groene Groei denken van wel, maar dan wel op groene markten en groene technologische ontwikkeling. Groene Groei zou zelfs de economische stagnatie, de secular stagnation, in de Westerse wereld kunnen doorbreken met een golf van nieuwe, groene, technologische ontwikkeling.

Groene Groei roept weliswaar een aanlokkelijk beeld op van wat het zou kunnen zijn, maar concrete uitwerkingen en programma’s zijn er nog niet. Ook al bloeien er duizend groene bloemen, ideeën en initiatieven, het denken over Groene Groei is nog volop in ontwikkeling. Het beeld van Groene Groei wordt al wat scherper voor bijvoorbeeld de energietransitie en de circulaire economie. De energiesector staat voor een omwenteling naar duurzame energiesystemen om klimaatverandering te beperken en de afhankelijkheid van fossiele bronnen te verminderen. Dit vraagt om nieuwe en verder ontwikkelde duurzame energietechnologieën, decentralisatie van energiesystemen en netwerken, gefaciliteerd door ICT. De circulaire economie vervangt het lineaire proces van winning-productie-consumptie-afval door kringlopen met een zo hoog mogelijke herbruikbaarheid van producten en grondstoffen.

De energietransitie en de circulaire economie vereisen weliswaar een gehele herinrichting van productie- en consumptieprocessen, die ook aanzienlijke gedragsaanpassingen zullen vergen, maar zijn tegelijkertijd in grote mate technologie-gedreven. Groene Groei staat niet voor matiging, zoals Malthus noodzakelijk achtte, maar voor een technologisch gedreven omwenteling, zonder concessies aan welvaartsgroei.

Het netwerk Groene Groei wil met de ontwikkeling en verspreiding van kennis meer duidelijkheid scheppen over en het perspectief inschatten voor Groene Groei. Een belangrijke vraag is of er in deze groene vlucht vooruit een rol weggelegd is voor de overheid, meer dan als
de al voorgestelde 'netwerkpartner'. Wij willen bij dit netwerk in ieder geval zoveel mogelijk groene wetenschappers en beleidsmakers betrekken.

De misantroop Malthus verwachtte als klassiek econoom niet veel heil van de overheid, noch van de mogelijkheden voor economische dynamiek en maatschappelijke veranderingen. De vraag is nu of we het gedachtegoed van Malthus wederom kunnen logenstraffen.



Marjan W. Hofkes
Harmen Verbruggen
Voorzitters van het Netwerk Groene Groei


Categorie: columns

 nieuws